MP nr 9 - Prawo bankowe i finansowe

Nowe obowiązki w świetle Dyrektywy PE i Rady 2015/849 z 20 maja 2015 r. ("IV Dyrektywa AML") oraz opublikowanego przez Ministerstwo Rozwoju i Finansów projektu ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu również dla innowacyjnego rynku finansowego.


Zakwalifikowanie podmiotów funkcjonujących na rynku innowacji finansowych do istniejących już rodzajów instytucji o wspólnych cechach charakterystycznych takich jak instytucje kredytowe, instytucje finansowe, fundusze inwestycyjne jest praktycznie niemożliwe. W sektorze występuje wiele podmiotów o bardzo szerokim spectrum działalności, są to m. in. start-upy FinTech wprowadzające na rynek finansowy innowacyjne, nieznane dotąd rozwiązania o charakterze finansowym. Stąd istnieje możliwość uznawania tych podmiotów, jako instytucji obowiązanych w rozumieniu przepisów ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy, a co do niektórych takich jak np. podmioty prowadzące działalność w zakresie wymiany walut - istnieje obowiązek uznawania ich, jako instytucji obowiązanych, zarówno na poziomie regulacji europejskich jak i krajowych. Kwalifikacja danego podmiotu, jako instytucji obowiązanej rodzi daleko posunięte obowiązki w zakresie przeciwdziałania praniu pieniędzy. Warto w tym miejscu wskazać, że nowy projekt ustawy opublikowany niedawno przez Ministerstwo Rozwoju i Finansów rozszerzył katalog instytucji obowiązanych o podmioty prowadzące działalność w zakresie wymiany pomiędzy walutami wirtualnymi i środkami płatniczymi oraz wymiany pomiędzy walutami wirtualnymi, przedsiębiorców zajmujących się tworzeniem i udostępnianiem biur wirtualnych oraz instytucje pożyczkowe.

Podstawowe obowiązki, jakie wynikają z przepisów AML, to obowiązki o charakterze informacyjnym, identyfikacyjnym, weryfikacyjnym, a także rejestracyjnym. Podmioty obowiązane są zobligowane do dokonywania identyfikacji podmiotów uczestniczących w obrocie finansowym, identyfikacji i weryfikacji beneficjenta rzeczywistego, a także rejestracji i identyfikacji transakcji dokonywanych przez te podmioty, w szczególności w przypadku przeprowadzania przez te podmioty transakcji okazjonalnych o równowartości 15 000 euro lub większej, lub przeprowadzenia gotówkowych transakcji okazjonalnych o równowartości 10 000 euro.

Co w przypadku, w którym podmiot obowiązany poweźmie uzasadnione wątpliwości, co do legalności transakcji? Ma on obowiązek zawiadomić o tym tzw. JAF- jednostkę analityki finansowej, a więc GIIF. Następnie organ ten, funkcjonujący, jako podsekretarz stanu w Ministerstwie Finansów, może nakazać takiemu podmiotowi blokadę podejrzanej transakcji, obecnie na okres do 72 godzin (w projekcie ustawy okres został wydłużony do 96 godzin), a w przypadku uznania, że transakcja ta wypełnia znamiona przestępstw określonych w art. 165a k.k. lub art. 299 k.k. zawiadomić prokuraturę, która uprawniona jest do blokady rachunków bankowych na okres nawet do 3 miesięcy.

Istotną nowością, jaką wprowadza IV Dyrektywa AML oraz nowy projekt ustawy jest konieczności określania tzw. realnego beneficjenta, a więc osoby, która jest właścicielem lub sprawuje realną kontrolę nad osobą prawną. Ponadto wprowadzono również obowiązek utworzenia przez wszystkie państwa członkowskie rejestru służącego przechowywaniu informacji o realnych beneficjentach w centralnym lub innym o charakterze, ogólnodostępnym rejestrze.

IV Dyrektywa AML wprowadza ponadto obowiązek posiadania informacji o realnym beneficjencie nie tylko przez podmioty zobowiązane, ale także przez każdą osobę prawną lub inną jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej. W praktyce oznacza to, że każdy przedsiębiorca będzie zobligowany do posiadania informacji o realnych beneficjentach nawet, jeśli przedsiębiorca ten nie podlega pod obowiązki IV Dyrektywy AML, a także ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy.

Projektowana ustawa przewiduje także nowe wymogi dla instytucji obowiązanych w obszarze AML, w tym konieczność stworzenia procedury zgłaszania przez pracowników rzeczywistych lub potencjalnych naruszeń przepisów z zakresu przeciwdziałania praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu oraz określenie zasad kontroli wewnętrznej lub audytu przestrzegania przepisów z zakresu AML. Dodatkowo powstał wymóg posiadania procedury AML dla grupy kapitałowej. Dodatkowym wymogiem dla niektórych z instytucji obowiązanych, będzie wyznaczenie centralnego punktu kontaktowego, wraz ze zgłoszeniem danych osoby pełniącą tę rolę do GIIF.

Instytucje obowiązane będą miały również dodatkowy obowiązek informacyjny, w zakresie dostarczania na żądanie GIIF informacji o telekomunikacyjnych urządzeniach końcowych w rozumieniu ustawy – Prawo telekomunikacyjne, za pośrednictwem których zlecano transakcje, w tym dane lokalizacyjne tych urządzeń.

Projekt ustawy wprowadza również Centralny Rejestr Beneficjentów Rzeczywistych, którego współtworzyć będą przedsiębiorcy, którzy zagrożeni karą do 1 000 000 zł będą musieli zasilać centralne repozytorium danymi o swoich beneficjentach rzeczywistych. Zgłoszeniu podlegają: spółki jawne, komandytowe, spółki komandytowo-akcyjne, spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, spółki akcyjne z wyjątkiem spółek publicznych w rozumieniu ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o ofercie publicznej i warunkach wprowadzania instrumentów finansowych do zorganizowanego systemu obrotu oraz o spółkach publicznych, fundacje i stowarzyszenia. Zgłoszenia będzie trzeba dokonać za pomocą kwalifikowanego podpisu elektronicznego, co oznacza że będzie go musiał posiadać każdy z wymienionych przedsiębiorców. Również zawiadomienia do GIIFa będą musiały być sporządzone w formie elektronicznej.

Odnosząc się do wszelkich wskazanych powyżej obowiązków w zakresie przepisów AML, w celu utrzymania szybkości rozwoju sektora FinTech, a także zgodnie z ideą kreowania tzw. sandbox, a więc piaskownicy regulacyjnej pozwalającej na swobodny rozwój tej innowacyjnej dziedziny, zasadnym byłoby wyłączenie niektórych podmiotów funkcjonujących w tym sektorze z regulacji dotyczących przeciwdziałania praniu pieniędzy, lub też stworzenie limitu dotyczącego rozmiaru działalności, po przekroczeniu którego podmiot byłby zobligowany do wypełniania obowiązków wynikających z przepisów AML, tj. ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz IV Dyrektywy AML.

Argumentem przemawiającym za słusznością takiego stanowiska jest przede wszystkim fakt, iż obowiązki wynikające z obecnie funkcjonujących przepisów AML, dla start-upów i innych, małych i rozpoczynających swoją działalność podmiotów mogą stanowić duże ograniczenia i utrudnienia w swobodnym rozwoju i funkcjonowaniu.

Autor publikacji: Marcin Ajs
Nazwa Kancelarii: Bird&Bird Szepietowski i wspólnicy sp. k.